Satyna, szenil, żakard, welur, flock, gobelin i bouclé nie znajdują się na jednym poziomie klasyfikacji. Jedne nazwy opisują surowiec, inne budowę przędzy, splot, technikę tworzenia wzoru albo sposób wykończenia powierzchni. Dopiero rozdzielenie tych poziomów pozwala właściwie ocenić tkaninę.
W opisach handlowych tkanin meblowych często spotykamy zestawienia brzmiące fachowo, ale niekoniecznie precyzyjnie: „welur żakardowy”, „satyna poliestrowa”, „szenil bouclé” albo „gobelin premium”. Problem nie polega na tym, że wszystkie te określenia są błędne. Problem polega na tym, że odpowiadają na różne pytania. Poliester mówi, z czego wykonano włókno. Szenil i bouclé opisują budowę przędzy lub uzyskany nią efekt. Splot atłasowy mówi, jak krzyżują się nitki. Żakard informuje o sposobie sterowania osnową i tworzenia wzoru. Flock opisuje technikę nanoszenia włókien na podłoże.
Pięć poziomów opisu materiału
Satyna i atłas: jedna rodzina splotów, dwa efekty na różnych stronach tkaniny
W splocie płóciennym każda nitka regularnie przechodzi nad jedną i pod jedną nitką drugiego układu. Powierzchnia jest stabilna, a punkty przeplotu liczne. W splocie atłasowym punkty związania są rozproszone, a pomiędzy nimi powstają dłuższe, płasko leżące odcinki nici, nazywane flotacjami. To one tworzą gładkość i sprzyjają odbijaniu światła.
W tradycyjnym polskim rozróżnieniu, gdy po prawej stronie dominują nitki osnowy, mówi się o atłasie lub efekcie atłasowym osnowowym. Gdy dominują nitki wątku, mówi się o satynie lub efekcie satynowym wątkowym. Po odwróceniu jednowarstwowej tkaniny przewaga układów się odwraca. Nie oznacza to jednak dwóch równorzędnych stron użytkowych. Producent projektuje stronę prawą: wybiera, które nici mają tworzyć kolor, połysk i chwyt, a następnie odpowiednio ją wykańcza.
Nie ma pod tkaniną obowiązkowego „podkładu”, który czyni ją satyną lub atłasem. Lewa i prawa powierzchnia wynikają z tego samego przeplatania osnowy i wątku. Podkład pojawia się dopiero w materiale laminowanym, powlekanym lub klejonym. Trzeba też pamiętać, że satyna nie oznacza jedwabiu. Splot satynowy można wykonać z poliestru, wiskozy, bawełny lub jedwabiu.
Żakard: to nie czwarty rodzaj splotu, lecz system tworzenia wzoru
Żakard nie jest czwartym splotem podstawowym obok płóciennego, skośnego i atłasowego. Mechanizm żakardowy pozwala niezależnie sterować poszczególnymi nitkami osnowy. Dawniej program zapisany był na kartach perforowanych, dziś realizowane jest to poprzez sterowanie elektroniczne. Dzięki temu w jednym raporcie wzoru można łączyć obszary o przewadze osnowy, przewadze wątku, sploty płócienne, skośne, atłasowe, a nawet konstrukcje podwójne.
Wzór żakardowy nie jest nadrukiem ani haftem. Powstaje z nitek w czasie tkania i zwykle jest widoczny także od spodu, często jako kolorystyczne lub strukturalne odwrócenie strony prawej. Żakard nie musi być ciężki. Można wyprodukować cienki żakard odzieżowy. Żakardy meblowe bywają jednak gęste i grube, ponieważ wykorzystują grubsze przędze, kilka kolorów, dodatkowe wątki i wysoką liczbę nitek na centymetr. Ich cena rośnie przez koszt projektu, przygotowania krosna, większe zużycie surowca, wolniejsze tkanie i ryzyko błędów w złożonej konstrukcji.
Szenil: puszystość zaprojektowana w nitce
Szenil nie jest splotem. Jest rodzajem przędzy. Jej nazwa pochodzi od francuskiego słowa oznaczającego gąsienicę. Dwie nitki rdzeniowe zaciskają krótkie odcinki włókien ułożone poprzecznie. Wystające końcówki tworzą miękki włos dookoła nitki. Gotową przędzę szenilową można następnie wykorzystać jako wątek w prostej tkaninie albo jako element bardziej złożonego żakardu.
Duża objętość szenilu nie musi wynikać z wyjątkowo dużej liczby nitek na centymetr. Sama przędza jest gruba i wypełnia przestrzeń. Jej jakość zależy m.in. od stabilności rdzenia i zakotwiczenia włókien. Możliwe problemy to wycieranie włosa, cieniowanie, wysuwanie włókien, zaciągnięcia i zmiana wyglądu po czyszczeniu. Wysoki wynik w teście Martindale’a nie odpowiada samodzielnie na wszystkie te ryzyka.
Plusz, aksamit, welur i welwet: podobny wygląd, niejednolite nazwy
Plusz jest szeroką nazwą materiałów z okrywą runową. Runo może być cięte albo pętelkowe oraz powstawać w tkaninie lub dzianinie. Klasyczny aksamit jest tkaniną z gęstą, krótką okrywą tworzoną przez dodatkowe nitki runowe. Pętelki można pozostawić albo rozciąć, uzyskując aksamit pętelkowy, strzyżony lub łączony.
Welwet ma stosunkowo precyzyjne tradycyjne znaczenie: jest pluszem wątkowym. Dodatkowy wątek runowy wykonuje długie przeploty, które są rozcinane, a ich końce tworzą pęczki runa. Welur jest pojęciem znacznie szerszym i mniej stabilnym. W handlu może oznaczać tkaninę albo dzianinę o krótkiej, miękkiej, aksamitno-podobnej powierzchni, a czasem nawet materiał drapany lub szlifowany. Dlatego nie można bezwarunkowo utożsamiać weluru z jedną konstrukcją osnowową.
Różnicowanie aksamitu i weluru wyłącznie długością włosa jest zawodne. Źródła handlowe podają sprzeczne granice. W praktyce aksamit kojarzy się z klasyczną, zwartą i zwykle bardziej połyskującą tkaniną runową, a welur z szerszą grupą miękkich materiałów, często bardziej elastycznych i wykonywanych z poliestru. To jednak opis tendencji rynkowej, a nie pewny identyfikator technologii.
Flock: powierzchnia przyklejona, a nie utkana
Flock może wyglądać jak krótki welur lub zamsz, ale powstaje inaczej. Na tkaninę, dzianinę, włókninę albo inne podłoże nakłada się klej. Następnie krótkie włókna poliamidowe, poliestrowe lub wiskozowe nanosi się najczęściej elektrostatycznie. Pole elektryczne pomaga ustawić je niemal pionowo. Po utwardzeniu kleju otrzymujemy równą, miękką warstwę.
We flocku włos nie jest zakotwiczony przez splot ani oczka dzianiny. Jest związany klejem. Dlatego ocena powinna obejmować cały układ: podłoże, klej, włókna i wykończenie. Typowymi ryzykami są “łysienie”, osłabienie kleju przez środki czyszczące, pękanie lub sztywnienie warstwy, migracja barwnika oraz zmiana chwytu po dłuższym użytkowaniu.
Gobelin i arras: od ręcznej tapiserii do żakardu meblowego
Tradycyjny gobelin lub arras jest tapiserią, czyli tkaniną obrazową. Osnowa stanowi szkielet, ale zostaje całkowicie zakryta przez gęsto dobite kolorowe wątki. Wątki są nieciągłe: czerwony kolor może pracować tylko w obrębie szaty postaci, zielony w liściach, a niebieski w niebie. Obraz powstaje więc w czasie tkania, a nie przez nadruk lub haft.
Nazwa arras pochodzi od francuskiego miasta Arras, a gobelin od paryskiej manufaktury Gobelins. Współczesna tkanina sprzedawana jako „gobelin meblowy” jest zazwyczaj przemysłowym żakardem naśladującym wygląd tapiserii. Może być ciężka i wielobarwna, ale nie jest tym samym co ręcznie tkany historyczny arras.
Bouclé: pętelki najpierw powstają w przędzy
Najczęstsze nieporozumienie polega na traktowaniu bouclé jako „luźno utkanego wątku”. Klasyczna przędza bouclé powstaje przed tkaniem materiału. Zawiera prostszą nitkę rdzeniową, nitkę efektową podawaną z nadmiarem oraz nitkę wiążącą. Nadmiar nitki efektowej wygina się w pętle i loki, a nitka wiążąca stabilizuje je przy rdzeniu. Dopiero tak przygotowana przędza trafia do krosna albo maszyny dziewiarskiej.
W tkaninie meblowej przędza bouclé często pracuje jako wątek, ponieważ osnowa pozostaje mocna, gładka i napięta. Pętle nie powstają wskutek zastosowania splotu atłasowego. Długi przeplot atłasowy jest flotacją: leży płasko i pozostaje naprężony. Pętla zawiera celowy nadmiar długości, wychodzi nad powierzchnię i zawraca do podłoża.
Można oczywiście wytworzyć tkaninę lub dzianinę, w której pętle formowane są dopiero podczas produkcji materiału. Jest to konstrukcja pętelkowa, a nie klasyczna przędza bouclé. Rynek często nazywa ją bouclé ze względu na podobny „barankowy” wygląd. Technologicznie warto jednak rozróżnić źródło efektu: pętle w nitce albo pętle w konstrukcji materiału.
Jak czytać kartę tkaniny meblowej
Nazwa kolekcji i fotografia próbki są początkiem, a nie końcem oceny. Przy kwalifikacji materiału należy ustalić:
skład włókienniczy oraz udział procentowy poszczególnych włókien;
czy produkt jest tkaniną, dzianiną, flockiem, laminatem lub materiałem wielowarstwowym;
rodzaj przędzy, zwłaszcza obecność szenilu albo bouclé;
sposób utworzenia wzoru i powierzchni;
gramaturę, gęstość oraz stabilność wymiarową;
odporność na ścieranie, pilling, zaciąganie, przesuwalność nitek i wyciąganie pętli;
trwałość barwy na tarcie, światło, wodę i środki czyszczące;
zmianę wyglądu po obciążeniu, czyszczeniu i starzeniu;
zalecenia pielęgnacyjne oraz ograniczenia użytkowania.
Podsumowanie
Włókno mówi, z czego wykonano materiał. Przędza mówi, jak zbudowano nitkę. Splot wyjaśnia, jak krzyżują się osnowa i wątek. Żakard opisuje możliwość sterowania osnową i tworzenia złożonego wzoru. Plusz, aksamit, welur i welwet odnoszą się do powierzchni runowej, ale tylko część tych nazw ma dziś ścisłe znaczenie. Flock powstaje przez przyklejenie włókien. Tapiseria buduje obraz z nieciągłych wątków. Bouclé zawdzięcza swoją strukturę przede wszystkim pętelkowej przędzy.
Dobra kwalifikacja tkaniny zaczyna się więc nie od pytania „czy to welur?”, lecz od ustalenia całej konstrukcji materiału i powiązania jej z realnymi warunkami użytkowania.
Komentarze
Prześlij komentarz